X
تبلیغات
کشاورزی و دامپروری - رفتار شناسی

رفتارهای دیگری مانند تاب دادن زبان از یک طرف به طرف دیگر دهان یا لوله کردن زبان به داخل دهان نیز تشخیص داده شده اند معمولا در یک جمعیت با احتمال زیاد ابتلا،مانند گوساله هایی که به صورت مصنوعی شیر می خورند و علوفه نا کافی در یافت می کنند،چرخاندن زبان ممکن است در 10تا 30%حیوانات بروز کند و انها 2تا5%وقتشان را به این کار اختصاص خواهند داد .این رفتار ممکن است شکلی باز سازی  شده از  رفتار گرفتن علف باشد زیرا در علفخوارانی که بجای گرفتن علف انرا گاز می زنند و علف را مانند گاو جدا می کنند دیده نمی شوند.

همانطور که در مورد رفتار پرت کردن خوراک که ممکن است به عنوان حالت بازسازی شده رفتار چیدن علوفه باشد توضیح داده شد،گرفتن علوفه معمولا به صورت طبیعی 30000تا 40000بار در روز توسط گاوهای در حال چرا انجام می شود به علاوه گاوهای در حال چرا معمولا در حین چرا راه می روند در حالی که گاوهای داخل جایگاه از امکان انجام این کار باز داشته شده اند .

همچنین گاوهای داخل جایگاه زمان زیادی را صرف دستکاری واماده سازی خوراک نمی کنند وگاوهایی که مصرف علوفه ی محدودی دارند رفتار غیر عادی دهانی را بیشتر نشان می دهند .

بنابراین عقیده بر این است که بازی با زبان نتیجه ناکامی طولانی مدت ایجادشده،توسط جلوگیری از مکیدن و تغذیه ویک محیط کسل کننده است.

تجربیات قبلی نقش مهمی در میزان رفتارهای غیر عادی بازی می کنند،زیرا این رفتارها وقتی گاوها بعد از چرای تابستانه در یک جایگاه بسته می شوند ،درست قبل از اینکه به چراگاه برگردانده شوند،معمولتر است.رفتارهای غیر عادی وقتی گاوها در چراگاه هستند انجام نمی شود و هرگز در حیوانات وحشی دیده نشده است.اکثر رفتارها در جایگاه های متراکم مربوط به رفتارهای جستجوی خوراک هستند که نشانه ناکافی بودن محرک های خوراک دادن هستند.یکی از اثرات ان ممکن است کاهش گرسنگی انگیزشی باشد.

یکی از محققین مشاهده کرد گاوها بلافاصله بعد از رفتارهای غیر عادی وقت بیشتری را نسبت به قبل از ان صرف رفتارهای اجتماعی می کنند. به علاوه گاوهای پر تولید رفتارهای غیر عادی بیشتری نسبت به گاوهای کم تولید نشان می دهند،که ممکن است دلیل ان کمبود انرژی بیشتر در گاوهای پرتولید باشد. معمولا چرخاندن زبان و گاز گرفتن غیر عادی وسایل دو تا چهار ساعت بعد از تغذیه انجام می شود.

مکیدن غیر تغذیه ای در گوساله هایی معمول است که شیر را بجای اینکه از پستانک دریافت کنند از سطل   خورده اند و انگیزه مکیدن در انها سرکوب شده است. در حال حاضر بسیاری از سیستم های مدرن این نیاز را  می شناسند و شیر را به وسیله ی یک پستانک می دهند حتی اگر پستانک فقط در سطل شناور باشد. درغیر اینصورت انگیزه مکیدن ممکن است با مکیدن میله های اغل،دسته سطل یا هر برجستگی مناسب دیگری ارضا شود

انگیزه مکیدن گوساله ها را به مکیدن یکدیگر از طریق دهان،یا مکیدن گوشها وناف تحریک می کنند. این می تواند منجر به انتقال بیماری شود ومی توانند تا دوران بلوغ به شکل گاوهایی که سر پستان های یکدیگر را می مکند (وپاداش تغذیه ای در یافت می کنند)یا مکیدن غلفه ونوشیدن ادرار در نرها باقی می ماند. اهمیت انگیزه ی مکیدن توسط محققین ثابت شده است که نشان دادند،فراهم کردن یک سر پستانک مصنوعی برای برای گوساله هایی که با سطل شیر می نوشند تا حدی انگیزه انها را که مخصوصا در زمان تغذیه شدید ارضا می کند.

یکی از کارکردهای رفتاری غیر عادی کاهش استانه تحریک وتسکین جوان به منظور تطبیق است بایک الگوی محیطی خاص است.خواب الودگی در گاوها در طی دوره های طولانی نشخوار معمول است واین ممکن است یکی از علل کمتر بودن رفتارهای غیر عادی در حیوانات نشخوار کننده در محیط فشرده نسبت به دیگر حیوانات اسیر و رنجیر شده در محیط های فشرده باشد .

رفتارهای غیر عادی در جایی بیشترین احتمال وقوع را دارند که علاوه بر وجود تجربهی حالات غیر عادی رفتاری ،یک عامل محرک خاص نیز وجود داشته باشد .یک محرک معمول ،فقدان غذای فیبری است که دلیل جویدن ظاهری در گوساله های شیر پروار و چرخاندن زبان در       نر هاست .کافی نبودن اب ممکن است اغازگر مکیدن غلفه ونوشیدن ادرار در نرها ونوشیدن شیر در ماده ها باشد .

در چنین مواردی این رفتارهای غیر عادی ممکن است در اکثریت حیوانات توسعه یابد و ممکن است چندین ساعت در هر روز را در بر گیرد .

اینگونه رفتارهای غیر عادی در کمک به حیوانات برای سازگاری بایک محیط نا مساعد مفید است،غیر قابل انکار است گاوهایی که رفتارهای غیر عادی رادر زمان افسار شدن بروز می دهند افزایش کرتیزول خونشان در پاسخ به یک محرک استرس زا در مقایسه با انهایی که این رفتارها را انجام نمی دهند کمتر است . همچنین این حیوانات رفتار کنجکاوانه بیشتری در ازمایش های مزرعه ای نشان می دهند بنابراین به نظر می رسد انها این رفتارها را به عنوان یک مکانیسم سازگاری انجام می دهند. حیواناتی که انجام این رفتارها را یاد نگرفته اند، مکررا دچار بیماری کلنیکی مانند ابسه می شوند .از این دیدگاه رفتار غیر عادی را باید نشانه ای از محیط نا مساعد تلقی کرد نه الزاما یک مشکل رفتاری. این الزاما به معنای لزوم تغییر همه سیستم های پرورشی که در انها رفتارهای غیر عادی بروز می یابد نیست . انسانها نیزبه میزان زیادی رفتارهای غیر عادی رادر محیط هایی که موافق نیازهایشان نیست بروز می دهند وانها شاید می بایست برای تغییر محیط نامساعد ارجحیت داشته باشد . با این وجود، هر جا که شاخص های رفتارهای غیر عادی گسترش داشته باشد وقسمت قابل توجهی از روز رابه خود اختصاص دهد، می تواند نشان دهنده ی این باشد که حیوان مجبور به صرف تلاش قابل توجهی در سازگاری با محیطش می باشد . دستکاری محیط می تواند بازده تولیدی و نیز رفاه حیوانات را بهبود بخشد

رفتارهای غیرعادی با افزایش سن تمایل به افزایش دارند و این نشان می دهد این رفتارها آموختنی هستند نه ذاتی. احتمالا مرتبط با محرکهای حسی و شاید یک عدم حساسیت رو به افزایش سیستم های عصبی در امر تحریک مکرر آن باشد . فعال شدن سیستم عصبی با استفاده از محرکهای روانی مانند آپومورفین اثبات شده است. این محرکها ناقلین عصبی را در مغز بلوکه کرده باعث انجام رفتارهای غیر عادی می شوند. در گاوهای استرس زده مخصوصا آنهایی که از جا یا غذای ناکافی رنج می برند احتمال دارد که آزاد شدن محرکهای مغزی باعث بی حسی یا افزایش آستانه درد شود. این حالت فقدان هوشیاری را جبران و به حیوان در سازگاری با محیط کمک می کند.

رفتارهای زیان آور

رفتارهایی که باعث آسیب به حیوانات دیگر می شوند اغلب در جایی معمول هستند که حیوانات به صورت گروهی در یک محیط نامناسب نگهداری می شوند. گاوهای نر در یک جایگاه با کف نرده ای مثالی برای این حالت هستند و رفتارهای زیان آور مثل پرش بیش از حد و مکیدن غلفه را بروز می دهند.

مشکل دیگر در گروههای گاوهای نر روی کف های نرده ای نکروز سر دو است که به هین دلیل در برخی مزارع بصورت روتین گاوها را قطع دم می کنند.

در اثر آسیب دم به دنبال لگد مال شدن آن توسط گاوهای دیگر خسارات بافتی ایجاد می شود و وقوع آن ارتباط نزدیکی با تراکم نگهداری دارد. انواع مختلفی از میکروارگانیسم ها م آسیب دیده را عفونی می کنند و در صورت عدم درمان عوارض بعدی حتی می تواند منجر به مرگ حیوان شود. نکروز سر دم تنها در دماهای بالاc 180 اتفاق می افتد. علت آن مشخص نیست و ممکن است مرتبط با خوابیدن به پهلو در دماهای بالا باشد که دم را در معرض لگدمال شدن قرار می دهد. همچنین مشخص نیست که چرا این مشکل تنها در گاوهای نر بروز می یابد زیرا هرگز در تلیسه ها مشاهده نشده است.

گاوها ممکن است ندانسته رفتارهایی را انجام دهند که به خودشان صدمه بزند. مثل خود تیماری بیش از حد در گوساله های که از آغلهای انفرادی نگهداری می شوند که می تواند منجر به تشکیل گلوله مویی در معده شود. تخریب پوست پستان و تیت ها توسط خود گاو در اثر لیسیدن بیش از حد در گوسالگی در گاوهای شکم اول گزارش شده است. شیوع 4/0 درصدی آن در تقریبا 10000 حیوان ممکن است تحت تاثیر ژنتیکی باشد. اکثر این گاوها باید حذف شوند. رفتارهای غیرطبیعی در طی استرس اغلب شامل فعالیتهای آرایشی اضافی در صورتی که گاو در آغل انفرادی نگهداری شود خود تیماری و در صورتی که به صورت گروهی نگهداری شود دیگر تیماری است. استفاده از افسار که جلوی انجام این رفتار ضد استرس مهم را می گیرد اکنون از نظر رفاهی غیرقابل قبول در نظر گرفته می شود. مراحل عادت پذیری به افسار زدن شامل تلاشهای اولیه برای فرار است که پذیرش ناچار آن بی تحرکی افراطی و سپس بروز رفتارهای غیرعادی را در پی دارد و این رفتارها در ابتدا متوجه محیط هستند اما به تدریج با گذشت زمان توجه به خود جای آن را می گیرد.

رفتارهای بازسازی شده

هر جا انگیزه نیاز رفتاری بطور خاص شدید است و به وسیله کمبودهای محیطی سرکوب شده است حیوانات سعی در جهت دهی انگیزه برای انجام رفتارهای مشابه می کنند. این حالت به ویژه در خوردن معمول است. یک جیره غیرعادی اغلب باعث تسریع رفتارهای غیرعادی دهانی خواهد شد و کمبودهای فیبر فسفر و سدیم باعث ایجاد اشتها برای مواد مغذی خواهد شد. این اشتها ممکن است بوسیله اجسام خوراکی غیرطبیعی مانند چوب برای فیبر استخوان برای فسفر و ادرار برای سدیم ارضا شود. گاوهایی که دچار کمبود سدیم هستند اعپغلب با میکدن غلاف پنیس باعث تحریک ادرار کردن می شوند. اگر چه جابجایی شامل دویدن جفتک زدن چهارنعل رفتن و حرکات دیگر مانند لگد زدن و پرش در گوساله هایی که در چراگاه آزادند معمول است استفاده از رفتارهای بازسازی شده محدودی برای غلبه با محدودیت فعالیت در گوساله هایی که در آغل نگهداری می شوند وجود دارد. در گاوهای مقید شده رفتارهایی مانند پیچ خوردن قدم زدن و جنبیدن از یک پا به پای دیگر استفاده می شود اما در گوساله ها این رفتارها به صورت معمول مشاهده نمی شود.

احتمالا این رفتارها در دوره کوتاه نگهداری گوساله های شیری در آغل فرصتی برای توسعه ندارند و در گوساله های شیرپروار کمبودهای دیگر مانند فیبر باعث غالب بودن رفتارهای دهانی بازسازی شده دهانی مخصوصا خود نیماری و لیسیدن اشیاء موجود در آغلشان می شود.

قرارداد اهلی شدن

انسانها با نگهداری گاوهای اهلی در شرایط محدود شده آزادی آنها را جهت انجام رفتارهای دلخواه کاهش می دهند. اگر ما از یک طرف آزادی تحرک آزادی جفتگیری طبیعی و آزادی غذا خوردن بصورت طبیعی را از آنها سلب کنیم باید آن را با فراهم کردن خوراک کافی با ترکیبات مناسب دادن آزادیبرای برقراری ارتباط با دامها مشابه و محافظت از شکار شدن جبران کنیم. این اساس تشکیل یک قرارداد برای اهلی شدن است که احترام ما به گونه های تحت مراقبتمان را نشان می دهد.

این احترام در جوامع بسیار ابتدایی یک اصل اساسی بوده و هنوز در بسیاری از جوامع مدرن نیز چنین است. در بسیاری از تمدنهای کهن به دلیل وابستگی انسانها به گاوها به عنوان تولید کننده اصلی شیر و گوشت این احترام تا تقدیس گاوها پیش رفته است. به هر حال هم اکنون در جهان بسیاری از مردم از گاوهایی که برای آنها غذا تهیه می کنند دور هستند و ممکن است به دلیل بی خبری و یا سودجویی سیستم های تولید صنعتی را بپذیرند که محصولات را به قیمت از دست رفتن رفاه حیوانی که در این سیستم ها نگهداری می شوند ارزانتر تولید می کند. اگر گاوداران کشاورزان و محققان درک بهتری از نیازهای رفتاری گاوها داشتند می توانست منجر به نگهداری آنها در شرایطی شود که واقعا بتوانیم بگوییم از امکانات و سبک زندگی همسطح حالت وحشی برخوردار هستند. باید هر جامعه پیشرفته ای خود تعیین کند که آیا این اتفاق می افتد یا خیر. وقتی این توجه به کیفیت زندگی گاوها در میان سیستم های کشاورزی ما جا افتاد درک جزئیات بیشتر رابطه بین انسانها و گاوها اجتناب ناپذیر است. انسان از نظر گاو می تواند یک شبه شکارچی محسوب شود یا یک محافظ و سرپرست و اطلاعات بیشتری مورد نیاز است تا اثر حضور انسان یا یک محافظ و سرپرست و اطلاعات بیشتری مورد نیاز است تا اثر حضور انسان در مزارع برروی گاوها به عنوان عامل موثر بر رفاه آنها در نظر گرفته شود .

تشخیص افراد

گاوها می توانند افراد را تشخیص دهند. شرطی سازی غیرفعال نشان داد که گاوها در بسیاری شرایط می توانند افراد را تشخیص دهند و صورت قد و نوع لباس پوشیدن مهمترین کلیدهای تشخیصی گاوها هستند. به هر حال این کلیدها باید در زمینه اصلی خود باشند تا بتوانند موثر واقع شوند. گاوها صورتهای بدون تنه را نمی توانند به سادگی تشخیص دهند. به نظر می رسد که رنگ لباس مهم باشد و گاوها مخصوصا رنگهای دارای طول موج بلند را به راحتی تشخیص می دهند. در مورد استفاده گاوها از کلیدهای دیگر مانند بو و صدا در تشخیص افراد اطلاعات کمی موجود است اما توانائیهای آنها در درک این محرکها احتمالا برای تشخیص افراد از فاصله دورتر کافی است. مطالعات تجربی نشان داد که وقتی گاوها توسط یک کارگر ناشناس دوشیده شوند یا وقتی شخصی آنجا باشد که قبلا با آنها بدرفتاری کرده است سرعت ضربان قلب افزایش می یابد. بنابراین احتمال آنکه گاوها این اشخاص را تشخیص داده باشند زیاد است.

ارتباط بین گاوها و انسانها

اگر گروههای خانوادگی گاوها از هم پاشیده شود به دلیل اینکه حیواناتی اجتماعی هستند به دنبال حیوانات دیگری برای برقراری ارتباط خواهند بود. انسان می تواند به عنوان ایفا کننده نقش غالبترین حیوان مادر فرزند خوانده یا رهبر در نظر گرفته شود. در حادترین شرایط گاوهایی که توسط گاوداری های سنتی نگهداری می شوند مثلا در آفریقا در طول روز توسط کودکان و در شب توسط بزرگ سالان مراقبت می شوند که هر دو نقش غالبیت را کسب کرده اند. تماس دائمی با انسان کنترل آنها را آسان می کند زیرا گاوها یاد می گیرند که از انسانها به عنوان رهرشان پیروی کنند. رفتار مسئولانه انسان به عنوان حیوان برتر باعث ثبات در گله می شود و شواهد حاکی از این است که گاوها به افرادی بهتر جواب می دهند که در برخورد با آنها مطمئن تر و سازگارتر باشد. گاوها به ارتباط منظم با گاودار مخصوصا در دوره های استرس مانند گوساله زایی نیز عکس العمل نشان می دهند. این ارتباط ممکن است به شکل لمس حیوانات نوازش آنها دست کشیدن روی بدن حیوانات یا خاراندن آنها به ویژه در اطراف ناحیه سر باشد. این حالت تقلیدی از تیمار توسط همنوعانشان است و باعث تحکیم پیوند با انسانها می شود. این ارتباط در مورد یک گاودار خوب که در هنگام کار کردن با گاو بطور منظم با او حرف می زند و به او نگاه می کند ممکن است زبانی و دیاری باشد. اهمیت علائم بویایی گاودار برای گاوها به خوبی درک نشده است اما قبل از اینکه هر نوع ارتباط دیگری ایجاد شود می توان گاو را قادر به تشخیص روحیه گاودار کند.

قسمت اعظم ارتباط موثر ین گاودار و گاو باید برای تقویت رابطه بین آنها باشد. برای راضی کردن گاوها رفتار محکم و مطمئن برای القای حالت غالبیت به همراه ایفای نقش مراقبت کننده به جای سردسته لازم است.

خوی انسانها و گاوها

گاوها قادر به شناسایی و پاسخ به تفاوتهای خلق و خوی انسانها هستند و این می تواند برعکس العمل آنها در حین جابجا کردن موثر باشد. عمده ارتباطات بین گله دار و گاوها را تعیین کرده اند : ارتباط دست و بازو (لمسی) ارتباط زبانی و صوتی و ارتباط حسی (بویایی و حواس دیگر). ارتباطات ممکن است مطبوع باشند (نوازش کردن خاراندن و غیره ) یا خشونت آمیز باشد (ضربه زدن و غیره) و با درجات مختلف اطمینان توسط گاودار انجام شود. به هر حال حتی اعمال غیرمطبوع اگر یک محیط یکنواخت را از کسالت خارج کند می تواند مفید باشد. ارتباط مطبوع گاودار با گاو مطلوب است و می تواند منجر به کاهش استرس و سفیدتر شدن گوشت در گوساله های شیرپروار شود. اما کمی حساب بردن یا ترس از گاودار نیط برای سهولت کنترل آنها و منصرف کردن گاو از تلاش برای اعمال زور به انسان لازم است. ارتباط کمتر گوساله های پرورش یافته بصورت گروهی با انسان کنترل آنها را سخت تر از گوساله های پرورش یافته بصورت انفرادی می سازد اما این مشکل با افزایش میزان ارتباط قابل رفع است. توانایی ارزیابی خوی حیوانات برای گاودار مهم است تا بتواند واکنشهای رفتاری آنها را در رام کردن شیردوشی و غیره پیش بینی کند و بر طبق آن رفتارش را تغییر دهد.

ترس گاوها از انسان

به احتمال زیاد ترس از انسان در نتیجه تجربیات گاوها از برخوردهایشان با انسانها ایجاد می شود هر چند شواهدی از ذاتی بودن این ترس نیز موجود است. گاوهای فرال و گاوهای وحشی گاور در آسیای جنوب شرقی تنها از ببرها و انسانها می ترسند با وجود اینکه تماس نزدیکی کمی با انسانها دارند. بین نیازهای انسان و گاو همزیستی وجود دارد. لذا برخوردهای مثبت منظم به ارتباط متقابل احترام آمیز منجر می شود.

گاودار نقش مهمی در شکل گیری خلق و خوی گاوهای تحت نظرش دارد و کنترل بیش از اندازه در 9 ماه اول زندگی فاصله گریز ماده گوساله ها را کاهش می دهد. این تنها واکنش به شخص نیست که رفتار حیوان را شکل می دهد و ارتباط با حیوانات دیگر نیز در این رابطه دخیل است. میزان پذیرش اثرات شکل دهی رفتار با سن کاهش می یابد بنابراین نحوه ارتباطات با گوساله در تعیین رفتار در دوره بلوغ آن اهمیت ویژه ای دارد. برخورد منظم بین گوساله ها و انسانها شدت واکنش منفی به کنترلهای بعدی و فراوانی بیماریهای مرتبط با استرس مانند زخمهای شیردان را کاهش می دهد.

یک نشانه مهم استرس فراوانی دفع مدفوع و غلظت آن است. فراوانی دفع مدفوع در گاوهایی که به شدت مضطرب باشند افزایش یافته و مدفوع آنها آبکی تر است. امکان اثر بر رفتار گاوهای شیرده از طریق برقراری ارتباط مثبت با آنا از اولین زایش برای گاودار وجود دارد. معمولا اکثر برخوردها با گاوهای مسنتر از نوع ارتباطات خنثی یا منفی است مثلا یک نمونه از ارتباطات منفی کارهایی مثل تزریقات زایش است که با درد همراه می باشد. جابجا کردن حیوانات وارد کردن ابزترهای داخل رحمی و توزین که همگی باعث برهم خوردن ساختارهای نرمال اجتماعی می شود حیوانات را وادار به برخوردهای نزدیک غیرعادی با یکدیگر و انسانها می کند و خطر آسیب های فیزیکی را در حیواناتی که در مسابقات محلهای تجمع و در حال عبور از درها و غیره هستند افزایش می دهد. گاوهای جوان ممکن است حضور انسان را به معنی خوراک دادن تلقی کنند مخصوصا گوساله هایی که با پستانک تغذیه می شوند اما اینکه آیا موضوع در مورد گاوهایی که به وسیله تراکتور یا واگن تغذیه می شوند نیز صادق باشد مورد تردید است. گاوهای شیری یک شکم زا وقتی که به بقیه می پیوندند مشکلات خاصی را برای گاودار ایجاد می کنند مخصوصا برای عادت به ماشین شیردوشی اغلب مشکل دارند دامداران متوجه شده اند که برخورد منفی ممکن است شیردوشی از گاو را با مشکل مواجه کند. ارتباط مثبت متقابل بین گاوهای باردار یک شکم زا می تواند باعث کاهش رفتار تشنج زای آنها در سالن شده و سرعت جریان شیردر شیردوشی بعدی را افزایش دهد. همچنین خودداری از آزادسازی شیر به دلیل استرس در سالن شیردوشی نیز کاهش می یابد.

نتیجه گیری

انواع روابط متقابل هر حیوان اهلی با انسانهایی که از آنها نگهداری می کنند برای رفاه آنها مهم است. این مورد مخصوصا در مورد گاوها صحت دارد زیرا تماس نزدیک انسان با تک تک گاوها معمول است. رفتار گاوها براحتی در برخوردهای اولیه با انسانها شکل می گیرد و ممکن است اثرات طولانی مدت بر خلق و خوی آنها و برخوردهایشان با انسانها داشته باشد.

استفاده از گاوها برای ورزش اثرات بسیار منفی بر رفاه آنها دارد اگر چه برای مدت کوتاهی از زندگیشان متحمل این استرس می شوند . مشاهده گسترده رفتار بی رحمانه با گاوها در تلویزیون ممکن است اثرات زیان آور رفتار انسانها مخصوصا پذیرش ظلم بر حیوانات توسط انسانها داشته باشد.

نشانیهای رفتاری بیماریها :

تب برفکی

عامل این بیماری ویروسی است و با آغز فصول گرم و نقل و انتقالات دام این بیماری افزایش می یابد.

نشانه های بیماری

بیماری با تب، ی حالی و کم شدن ترشح شیر شروع می شود سپس اشتهای حیوان تقلیل می یابد و بعد از 24 تا 48 ساعت تاولهایی در نواحی دهان و روی سم و پستانکهای حیوان بروز می کند. دهان حیوان مبتلا ، خشک و گرم می شود و سپس ترشح براق افزایش می یابد بطوریکه گرفتن علف و جویدن آن مشکل می نماید. پس از مدتی لکه های کوچک قرمز روی زبان و اطراف دهانش ظاهر می شود. تاولهای سم معمولا به راه رفتن سست و می لنگد تاولهای سم پس از ترکیدن به علت تحریک و آلودگی به میکروبها دیرتر بهبود می یابد. در نهایت منجر به جدا شدن پوشش شاخی سم و افتادن آن می شود. واکسیناسیون به موقع دام و پیشگیری از بیماری بهتر از درمان است. واکسیناسیون تب برفکی هر شش ماه یک بار اول بهار و اول پاییز انجام می شود.

طاعون گاوی

طاعون گاوی یکی از بیماریهای واگیر و فوق العاده کشنده است و عامل این بیماری یک نوع ویروس است که در شرایط طبیعی گاو و گاومیش را مبتلا می سازد و موجب تلف شدن گسترده دامها می گردد. دوره کمون بیماری حدود 10 روز است که ممکن است به 15 روز هم برسد.

علائم و نشانه بیماری

افزایش ناگهانی درجه حرارت بدن تا c 400 که از آن به بعد به آهستگی به حدود c 410 می رسد و این امر از روز سوم تا پنجم بیماری اتفاق می افتد و از آن به بعد حرارت بدن دام تا مدت 7 روز بیش از حد طبیعی خواهد بود 1 تا 2 روز بعد از شروع تب ترشحات چشم و بینی آبکی که بعدا کم کم چرکی می شود در این مرحله اشتهای دام از بین رفته و به تبع آن شیر دام کاهش می یابد. افسردگی در دام مشاهده شده و نسبت به نور هم حساس می گردد ضایعات کم عمق و نکروزه شدن غشای مخاطی دهان از 3 الی 4 روز بعد از شروع تب آغاز و لب پایین لثه ها و زبان را در برمی گیرد که به دنبال آن ریزش فراینده بزاق و پیدایش بوی نامطبوع تنفس را در پی خواهد داشت.

در ابتدای بیماری معمولا یبوست وجود دارد و به دنبال آن اسهال شدید که ممکن است با فروکش کردن تدریجی تب خون آلود شود در موارد بسیار حاد هم ممکن است دام قبل از ورود به اسهال تلف شود. به دنبال اسهال لاغری و ضعف دام خواهد بود که دام از بلند شدن عاجز شده و 8 تا 10 روز بعد از پیدایش تب تلف می گردد.

واکسیناسیون در گوساله ها و یا در گاومیش های جوان از سنین 4 تا 6 ماهگی صورت می گیرد و از سنین 9 تا 12 ماهگی دوباره باید واکسن زده شود در صورت بروز همه گیری این بیماری باید هر سال واکسن را تزریق نمود و در غیر این صورت هر سه سال یک بار عمل واکسیناسیون باید انجام گیرد. واکسیناسیون به گاو و گاومیش صدمه نزده و آنها را از طاعون گاوی برای تمام عمر حفظ می نماید. ماده گاوهای واکسینه ایمنی را به گوساله خود منتقل کرده و این محافظت فقط 3 تا 9 ماه دوام دارد.

بیماری هاری در گوسفند و گاو

هاری بیماری عفونی و ویروسی فوق العاده کشنده ای است و مشترک بین انسان و حیوان می باشد حیوانات خونگرم مثل بز گوسفند گاو سگ گربه و ..... به این بیماری مبتلا می شوند. این بیماری در اثر گاز گرفتن، اب دهان بعضا از راه تنفس انتقال می بابد.

هاری در حیوانات به دو صورت ظاهر می شود. هاری تحریکی و هاری فلجی

علائم و نشانه های هاری

در هاری تحریکی حیوان حالت بی قراری و ظاهر پر هیجان و گوش به زنگی دارد نسبت به صدا و حرکات مختلف حساس و تحریک پذیر است و به هر کس و هر چیز حمله می کند نعره های بلند کشیده و صدایش خشن می شود این تحریکات 24 ساعت تا 48 ساعت پس از شروع قطع و حیوان بطور ناگهانی از پا افتاده و سپس می میرد.

در هاری فلجی بیماری کمتر جلب توجه می کند این نوع هاری بسیار خطرناک است زیرا از ظاهر حیوان نمی توان تشخیص داد که حیوان هار است و ممکن است اطرافیان با او در تماس باشند و دچار بیماری شوند در این نوع هاری عضلات صورت و گردن فلج می شود و دهان حیوان باز می ماند.

علائم بیماری در گوسفند بیشتر به صورت اضطراب انقباضهای لبها ترشح براق دهان- خیره شدن چشم خاک خوردن شل شدن گوش قوچ آمدن بی موقع- تلوتلو خوردن و به زمین افتادن است. و همین طور مشاده شد که حیوان غذای خود را به حالت طبیعی نمی خورد تکرر ادرار نیز از دیگر علائم این بیماری است.

در گاوها نیز هاری زیاد دیده می شود و علائم بیماری در گاو بصورت ریزش بزاق دهان بی قراری حساسیت به نور کشیدن نعره های بلند و در بعضی مواقع حمله به اطرافیان از جمله این علائم است.

عامل بیماری از طریق رشته عصبی خود را به مغز می رساند و در آنجا تکثیر شده و سپس علائم بیماری ظاهر می گردد که معمولا بین دوره 6-4 هفته پس از گزیدن است اما بستگی به محل گاز گرفتن دارد که هر چه از سر دورتر باشد این دوره طولانی تر می شود و تا حدود 5-4 ماه در گاو و سگ نیز دیده شده است.

بیماری MCF تب نوله ای بدخیم گاوها :

تب نوله ای دخیم گاوها بیماری عفونی حاد کشنده با واگیری محدود و مختص گاو است. بین حیوانات اهلی تنها گاو و گاومیش به این بیماری مبتلا شده و علائم ظاهری را از خود نشان می دهند و در سایر نشخوارکنندگان علائم بیماری دیده نمی شود. گاو در تمام سنین به این بیماری حساس می باشد. افزایش فصلی بیماری نشان می دهد که ویروس توسط واسطه ای چون گوسفند بیشتر انتقال می یاب. و در جاهایی که گاو و گوسفند در یک جا نگهداری می شوند بیماری بیشتری دیده شده است.

نشانه های ظاهری

مرحله نهفتگی بیماری در ابتلای طبیعی 8-3 هفته متغیر است ولی شکل عادی بیماری بسیار شایع و تشخیص آن هم آسان است. در این شکل با تب 5/41 – 40 درجه به طور ناگهانی و با بی حالی مفرط آغاز می شود. ریزش آب از بینی ابتدا مخاطی سپس چرکی و بعد زرد رنگ می شود.

پوست جبران بیشتر تحت تاثیر قرار گرفته و ملتهب و نقاط نکروزه و زخمهای سطحی زیر مخاط و بینی دیده می شود ریزش آب از چشم با ورم کم و بیش مشخص و تورم پلکها پر خونی مویرگهای سفید چشم و کدر شدن قرنیه از علائم مشخصه بیماری است. همچنین زخمهای داخل دهان و سطح داخل لبها و خصوصا روی لثه به خوبی قابل رویت می باشد. در تب نوله ای بدخیم گاوها غدد لنفاوی متورم شده و قابل لمس می باشند. در شکل عادی بیماری نشانیهای عصبی به ویژه ناهماهنگی دستگاه حرکتی لرزش ماهیچه ها و ضعف دست و پا دیده می شود. از دیگر علائم بیماری دام ابتدا به یبوست مبتلا شده و بعد به اسهال دچار می گردد که در هر حالت دفع مدفوع با درد همراه است و در این حالت دفع ادرار بصئرت قرمز رنگ دیده می شود و در نهایت دام در اثر تگی نفس تب شدید و التهاب پرده های مغز تلف می شود.

آبله گاوی cow-pox

آبله گاوی یکی از بیماری های واگیر و خوش خیم پوستی گاو است که به وسیله بروز جراحات آبله در سطح غده و سرپستان مشخص می گردد. بیماری آبله گاوی که به نام آبله حقیقی نیز خوانده می شود زیاد شدید نبوده روز به روز از وفور آن کاسته می شود. در صورتیکه عوارض ثانویه بروز نکنند پس از 3-2 هفته جراحات ایجاد شده بهبود می یابند ولی گاهی در موارد شدید تا یک ماه یا بیشتر باقی می ماند.

نشانه های بیماری

جراحات مشخص بیمری را می توان در هر یک از مراحل مختلف مشاهده کرد. ولی معمولا در مرحله خشک و دلمه شدن آنها (مرحله پنجم) جلب نظر می کند زیرا طاولها در هنگام شیردوشی می ترکند. قطر دلمه های آبله حقیقی 2-1 سانتیمتر است و عموما ضخیم محکم و به رنگ قهوه ای مایل به زرد تا قرمز می باشد. در حالیکه در آبله گاوی کاذب تعداد لزیونها بیشتر و اندازه آنها بزرگتر است و دیرتر بهبود می یابند. سرعت انتشار آبله گاوی حقیقی بیشتر است محل جراحات معمولا محدود به نوک و قسمت پایین پستان است. در موارد شدید ممکن است جراحات آبله سطح داخلی رانها و نادرا به ناحیه عجان فرج و دهان سرایت کند. در گوساله های شرخوار ممکن است جراحات در اطراف دهان ایجاد شود. در گاوان نر آثار آبله معمولا در غلاف قضیب بروز می کند.

آبله گاوی کاذب cow-pox Pseudo

آبله گاوی کاذب و دانه های دلت شیردوشان در انسان هر دو به وسیله یک نوع ویروس ایجاد می شود و با یک نوع جراحات زیرپوستی که در سرپستان گاو و در دست انسان تولید می گردد همراه است. خسارات عمده آن ایجاد اشکال در شیردوشی و افزایش موارد اورام پستان می باشد.

نشانه های بیماری

در فرم حاد نشانه ها موضعی بوده و شامل حساسیت گرمی و دردناک بودن پستانها است. جراحات ایجاد شده در مقایسه با جراحات آبله گاوی بزرگتر بوده تا cm 5/2 و دیرتر بهبود می یابند. و تعداد آنها در هر پستان به 10 عدد ممکن است برسد. در فرم حاد یا معمولی جراحات پس از 21-18 روز در صورت عدم وجود عفونتهای ثانویه بهبود پیدا می کنند. در فرم مزمن ماهها طول می کشد تا جراحات بهبود یابند.

آبله گوسفند و بز

در آبله گوسفند جراحات آبله بیشتر در زیر دم ایجاد می شود و یک شکل بدخیم بیماری همراه با جراحات منتشره در بره ها به وجود می آید عامل بیماری ویروسی بوده و ویروس آبله گوسفند فقط این نوع حیوان را در هر سنی مبتلا می سازد آبله گوسفند شدیدترین فرم آبله در دامهای مختلف است و موجب تلفاتی تا 50 % می گردد.

نشانه های بیماری

در بره ها اشکال بدخیم بیماری عادی ترین شکل بیماری محسوب می شود. در این صورت خستگی و ضعف محسوسی ایجاد می گردد و تب شدیدی c 420-41 همراه با ریزش از چشم و بینی بروز می کند. جراحات پوستی در قسنتهای بدون پشم بدن و در مخاط دهان دستگاه تنفس و دستگاه گوارش و مخاطات دستگاه ادرای و تناسلی به ظهور می رسد. در شکل خفیف بیماری که در حیوانات بالغ بروز می کند فقط جراحات پوستی به ویژه در زیر دم ایجاد می گردد. نشانه های بیماری در بز شبیه به آبله گوسفند است. در بزهای بالغ بیماری خفیف است.

شاربن Charbon یا سیاه زخم Anthrax

شاربن یکی از بیماریهای مشترک انسان و تعداد زیادی از حیوانات است. دامهای علفخوار حساسیت بیشتری نسبت به آن دارند. و معمولا به شکل فوق حاد به آن دچار و بطور ناگهانی تلف می شوند در کالبدگشای فقدان صلابت لاشه پس از مرگ بزرگ شدن طحال و عدم انعقاد خون از مهمترین آثار این بیماری به شمار می آیند.

نشانیهای بالینی بیماری شاربن Charbon یا سیاه زخم Anthrax

دوره کمون این بیماری در حیوانات بستگی به حساسیت دام راه ورود میکروب و تعداد و حدت میکرب دارد. دوره کمون بیماری در گوسفند و بز حدود 2-1 روز ر گاو و اسب حدود 3 روز و در بعضی موارد 10 -6 روز و در خوک حدود یک هفته است. در مواردی که عفونت از طریق اندامهای داخلی ورت می گیرد بیماری ناگهانی است و به سرعت باعث تلف شدن دام می گردد.

بیماری در گاو گوسفند و بز

در این دامها فقط بیماری به دو شکل فوق خاد و حاد بروز می کند. شکل فوق حاد بیماری اغلب در شروع واگیری دیده می شود و معمولا بدون نشانی قبلی دامها را مرده می یابند. سیر این شکل از بیماری احتمالا 1 تا 2 ساعت است ولی تب لرزش عضلانی تنگی نفس و پرخونی مخاطات ممکن است دیده نشود. حیوانات مبتلا بزودی از حال می روند و پس از تشنج تلف می گردند پس از مرگ خروج خون از منخزین دهان معقد و فرج دیده می شود.

در شکل حاد سیر بیماری در حدود 24 تا 48 ساعت است. افسردگی و بی قراری فوق العاده در ابتدا وجود دارد و گاهی منجر به حالت تحریکی کوتاه مدتی می گردد. درجه حرارت بدن تا 42 درجه سانتیگراد بالا می ود و تنفس شدید و عمیق می گردد و در مخاطات پرخونی و خونریزی مشاهده می شود. و ضربان قلب افزایش می یابد. خوردن غذا و نشخوار قطع می گردد. ماده گاوهای آبستن ممکن است سقط نمایند و در گاوان شیری از مقدار شیر فوق العاده کاسته شده و گاهی شیر دارای خون می باشد. و یا به رنگ زرد در می آید. ابتلای مجاری گوارشی همواره وجود دارد و با اسهال یا اسهال خونی مشخص می گردد. خیز موضعی زبان و جراحات خیزدار اطراف گلو جناق سینه عجان پهلو ممکن است دیده شود.

بیماری در اسب

بیماری اکثرا به شکل حاد است و فرم حاد دیده نمی شود. برحسب راه ورود میکرب علائم متفوت است. اگر میکرب از راه گوارش وارد بدن شود اعث بروز تب همراه با دل درد شده و دام بعد از 48 ساعت خواهد مرد. اگر آلودگی از طریق جلدی صورت گیرد باعث بروز خیر دام می گردد.

شاربن علامتی chorbon symptomatique (blackleg)

شاربن علامتی بیماری عفونی حادی است که به وسیله کلستریدیوم شوویی (فزری) ایجاد می شود و از خصوصیات آن التهاب عضلانی و توکسمی شدید و تلفات زیاد است بیماری شارین علامتی معمولا گاو گاومیش را مبتلا می سازد ولی گاهی در گوسفند و بز و گوزن نیز دیده شده است.

نشانه های بالینی

در گاو : اگر قبل از مرگ فرصت مشاده دام بسیار دست داده باشد در بیشتر موارد لنگش مشخص در اثر تورم عضلات ناحیه شانه و یا بالای پا جلب نظر می کند. حیوان خیلی افسرده بی حال و کاملا بی اشتهاست و عمل نشخوار قطع گردیده و درجه حرارت بدن تا 41 درجه سانتیگراد بالا رفته و ضربان نبض سریع می گردد و به 100 تا 120 بار در دقیقه می رسد.

ورم عضلانی که در ابتدا گرم و دردناک بوده بزودی سرد و بدون درد می گردد. ملامسه چنین ورمی موجب جا بجا شدن گاز وصدای حاصل از آن (صدای جزجزی) می گردد و وجود گاز را در آن می توان احساس کرد. پوست ناحیه مبتلا تغیر رنگ داده و بزودی ترک می خورد. در بعضی موارد او رام عضلانی در قسمتهای دیگر بدن مانند قاعده زبان عضله قلب دیافراگم و .... بروز می کند که در این صورت در کالبد گشایی می توان به وجود آنها پی برد.

بیماری با سرعت پیشرفت می کند و در ظرف 12 تا 36 ساعت پس از پیدایش نشانیها حیوان تلف می شود. بعضی دامها بدون بروز نشانی ظاهر می میرند. میزان تلفات چنانچه درمان صورت نگیرد. در حدود 100 – 90 % می باشد.

در گوسفند وقتی جراحات در قسمتهای عضلانی پای گوسفند ایجا شده باشد حیوان در اثر لنگش شدید به دشواری قدم بر می دارد. وجود گاز در جراحات قبل از مرگ احساس نمی گردد. تغییر رنگ پوست مکن است مشهود باشد. در مواردی که ابتلا از راه زخمهای فرج و مهبل تولید گردیده باشد جراحات وسیعی در محل تولید می شود. اگر میکروب براثر جراحات ناشی از نزاع قوچها در سروارد تب شدید بی اشتهایی و بی حالی وجود دارد و مرگ در ظرف کمتر از 24 ساعت فرا می رسد.

آنتروتوکسمی یا بیماری قلوه نرمی pulpy hidney یا پرخوری overeating در گوسفند

این بیماری یکی از بیماریهای حاد و کشنده گوسفند است که در نتیجه تکثیر ناگهانی کلستریدیوم و لشی تیپ D و ترشح زهرا به اپسیلون حاصل می شود عامل بیماری در خاک وجود دارد و وارد روده باریک یا شیردان شده و ایجاد بیماری می کند.

نشانه های بیماری

آنتروتوکسمی بیشتر در گوسفندان جوان 2 ماهه تا یک ساله و گاهی بیشتر دیده می شد معمولا گوسفندانی به این بیماری مبتلا می شوند که سرحال و قوی هستند زیرا این گوسفندان غذاهای خوب را به مصرف رسانده و مبتلا می شوند. بیماری اغلب با مرگ ناگهانی همراه است و در بیشتر اوقات هیچگونه نشانی قبلی جلب نظر نمی کند ولی اگر تصادفا چند ساعت قبل از مرگ حیوان را دیده باشند ممکن است آثار گیجی جلب نظر نماید. حیوان قادر به ایستادن نیست به سرعت ناتوان گشته دچار عدم تعادل شده و بره دچار حالت مچ روی می گردد. نهایتا دام بی حال روی زمین دراز کشیده سر را بصورت منقبض برمی گرداند و حرکات تشنجی در دست و پا ظاهر می گردد. بسیار کوشش برای سرپا استادن ندارد و در حالت اغماء تلف می شود. گاهی چند ساعت قبل از مرگ نشانی دل درد ظاهر می گردد و حیوان پاهای عقب خود را باز نگاه می دارد و به پهلوی خود نگاه می کند. علائم بیماری در دستگاه گوارش وقتی ظاهر می شوند که مدتی از بیمار شدن دام گذشته باشد. در این شرایط دام ممکن است دچار اسهال شود چنانچه دام از ابتدا مبتلا به اسهال گردد چون این امر به دفع سم کمک می کند به بهبود دام کمک خواهد کرد. اگر حالت اسهال دیر شروع شود یا اصلا شروع نشود عواقب بدی خواهد داشت.

بیماری پاراتوبرکولوز paratuberculosis یا بیماری یون

بیماری یون یا پاراتوبرکولوز یک نوع تورم روده مزمن و مشخص است که معمولا در گاو و گوسفند و بز دیده می شود. این بیماری را تورم روده مزمن میکربی و یا تورم روده هیپرتروفیک و شبه سل نیز نامیده اند. این بیماری بوسیله لاغری روز افزون در تمام انواع دامها مبتلا و اسهال مزمن وخیم و چین و شکن دار شدن دیواره روده در گاو مشخص می شود. بیماری یون از جمله بیماریهای مهم و خطرناک موذی و مضر است یعنی وقتی که در یک منطقه ظاهر شد به دشواری می توان آن منطقه را از وجود این بیماری پاک نمود. عامل بیماری به میزان زیاد از طریق مدفوع آلوده می گردد و می تواند موجب آلودگی محیط و مراتع شود.

نشانه های بالینی :

نشانه های بالینی در گاو قبل از دو سالگی بروز نمی کند و معمولا در سنین 2 تا 6 سالگی ظاهر می شود. در بین گاوان جوان ماده گاوهای 3-2 ساله که در اولین یا دومین شیرواری می باشند بیشتر از سایرین نشانه های مرض را ضاهر می سازند. ولی بطور کلی در یک گله آلوده تلفات بیماری در یک زمان محدود هیچگاه چندان زیاد نیست و از آنجائیکه انتشار بیماری با کندی صورت می گیرد لذا بیماری فقط بطور انفرادی بروز می کند.

آشکارترین حالت غیر عادی گاو مبتلا لاغری شدید است که معمولا با خیز زیر گلو همراه می باشد که پس از بروز اسهال اغلب خیز از بین می رود. در بعضی موارد نیز لاغری جلب توجه نکرده و بیماری با اسهال شروع می شود. در بعضی موارد نیز ممکن است اصلا دام مبتلا به اسهال نشود. که دامپروران این حالت را در اصطلاح پاراتوبرکولوز خشک می نامند.

در گاوداریهای ایران بصورت اسهال همراه با لاغری تدریجی مشاهده می شود. اسهال ممکن است مداوم یا منقطع باشد و به درمانهای متداول جهت اسهال پاسخ نمی دهند.

بیماری یون با تب همراه نیست. اشتهای دام طبیعی است ولی عطش شدیدی دارد. چون عمل جذب به دلیل اسهال صورت نمی گیرد. بنابراین غذای خورده شده بازدهی ندارد و در اواخر دوره بیماری دام اشتهای خود را نیز از دست می دهد. در حالت پیشرفته بیماری دام کاملا لاغر و نحیف بوده و برجستگیهای دنده ها و ستون مهره ها کاملا مشخص است (بعبارت دیگر دام اسکلتی می شود).

در گله های مبتلا به یون غالبا میزان بروز ادرام پستان و نازایی بیشتر است که علت آن یا عوارض جانبی بوده و یا اینکه ایجاد ضایعات مستقیم در رحم تخمدان ها و بافت پستان می باشد. در هر حال به دنبال بروز بیماری یون درصد وامهای حذفی culling بالا می رود.

در گوسفند و بز تظاهرات بیماری فقط لاغریست گرچه در گوسفند گاهی ریزش پشم نیز وجود دارد ولی در این دامها اسهال، شدید نیست و چهره یک بیمار انگلی را دارد. سیر بیماری در گوسفند و بز سریعتر از گاو می باشد

+ نوشته شده توسط محسن محمودی در سه شنبه 1386/09/27 و ساعت 10:46 قبل از ظهر |